Ο βομβαρδισμός της Αμμοχώστου και οι προβλέψεις των Βρετανών

από το Sigma live 

ΤΗΣ ΦΑΝΟΥΛΑΣ ΑΡΓΥΡΟΥ

Ποιες ήταν οι προβλέψεις των Βρετανικών Μυστικών Υπηρεσιών για την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και οι εκτιμήσεις τους για την εξέλιξη των πραγμάτων στο νησί. Το παρασκήνιο της εκεχειρίας, της τουρκικής προέλασης και της επιχείρησης διάσωσης από τους Άγγλους των Βρετανών υπηκόων.

Το πρωί της 22ας Ιουλίου, καθώς βρετανικά στρατεύματα ερευνούσαν στην Αμμόχωστο για τυχόν εναπομείναντες Βρετανούς πολίτες, η πόλη δέχθηκε τουρκικούς βομβαρδισμούς. Ένα βρετανικό τεθωρακισμένο κτυπήθηκε, δύο στρατιώτες τραυματίστηκαν, εκ των οποίων ο ένας σοβαρά. Τα τεθωρακισμένα έφεραν βρετανικές σημαίες και δεν βρισκόντουσαν στην περιοχή που ελέγχει η Εθνική Φρουρά, αλλά το Φόρεϊν Όφις ήταν της άποψης ότι η επίθεση ήταν αποτέλεσμα λογικού λάθους και η διαμαρτυρία ήταν απλώς “for the record”. 

Οι τουρκικοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί συνεχίστηκαν. Προσωπικό στις αποθήκες Lion House παρακολουθούσε με λεπτομέρεια τους βομβαρδισμούς, με βόμβες ναπάλμ, της τουρκικής αεροπορίας, πάνω σε κύρια κτίρια της πόλης. Δύο μεγάλα ξενοδοχεία, το Salaminia Towers και το Golden Marianna, είχαν βομβαρδιστεί σκόπιμα, γιατί το ένα τουλάχιστον εχρησιμοποιείτο από την Εθνική Φρουρά, πολλά από τα στελέχη της οποίας υπέστησαν σοβαρά εγκαύματα και αργότερα μεταφέρθηκαν στην Αθήνα μέσω Ακρωτηρίου. Το Σαλαμίνια καταστράφηκε ολοσχερώς, ενώ το Μαριάννα υπέστη σοβαρές ζημιές.

Τουρκική προέλαση 20 - 22 Ιουλίου
Τις τρεις πρώτες μέρες της τουρκικής εισβολής, από τα ξημερώματα του Σαββάτου, 20 Ιουλίου, έως τη νεφελώδη εκεχειρία στις 16.00 της Δευτέρας, 22 Ιουλίου, οι τουρκικές δυνάμεις το μόνο που κατάφεραν να καταλάβουν ήταν ένα στενό κομμάτι, περίπου 15 μιλίων σε πλάτος, ξεκινώντας από την ακτή δυτικά της Κερύνειας προς τη βόρεια άκρη της Λευκωσίας.
Η τουρκική πρόοδος την πρώτη μέρα ήταν πολύ μικρή. Οι αλεξιπτωτιστές τους, που έπεσαν μεταξύ των βουνών της Κερύνειας και της Λευκωσίας, περιορίστηκαν στο να σταθεροποιήσουν τις θέσεις τους στον τουρκικό θύλακα του Κιόνελι, καθώς οι θαλάσσιες δυνάμεις τους σταθεροποιούσαν ένα μικρό προγεφύρωμα στην ακτή, πέντε μίλια δυτικά της Κερύνειας. Τις επόμενες μέρες οι δυνάμεις εκείνες ενώθηκαν διαμέσου της διόδου της Κερύνειας, όμως όχι δίχως την απώλεια πολλών ζωών και τεθωρακισμένων, ως επί το πλείστον λόγω της ανάξιας χρήσης των στενών δρόμων στα βουνά και λόγω των τολμηρών τακτικών των Διοικητών της Εθνικής Φρουράς. Υπολογίζεται ότι το πρωί της 21ης Ιουλίου η δύναμη των στρατευμάτων εισβολής ήταν 6.000 άνδρες και 40 τεθωρακισμένα.

«Τα παιδιά μας τα έβαλαν με τους πάνοπλους εισβολείς»
Ο Βρετανός Υπατος Αρμοστής Όλβερ, συνοψίζοντας την κατάσταση το πρωί της 22ας Ιουλίου, είπε: “Κάπως, προς έκπληξή μας, οι ελληνοκυπριακές δυνάμεις έχουν κρατήσει τις θέσεις τους και άντεξαν την πίεση. Η γενική εικόνα είναι η τουρκική σύγχυση ως προς τους στόχους των. Απέτυχαν να εκμεταλλευθούν τις ευκαιρίες που είχαν και, μέχρι σήμερα το πρωί, δεν έχουν επιδείξει πραγματική δύναμη”. Στη συνέχεια ο κ. Όλβερ είπε ότι οι Τουρκοκύπριοι μαχητές δεν μπορούσαν να κρατήσουν περισσότερο και στη Λεμεσό είχαν ήδη παραδοθεί. Στην Πάφο (παρόλη την υποστήριξη της τουρκικής αεροπορίας), Πόλη Χρυσοχούς, Λεύκα, Τσάτος και Αμμόχωστο, η κατάρρευσή τους ήταν αναμενόμενη. Όμως -πρόσθεσε- έγιναν περαιτέρω τουρκικές αποβιβάσεις το ίδιο πρωί στον Καραβά, και συμπέρανε ότι οι τουρκικές δυνάμεις θα προσπαθούσαν να καταλάβουν την πόλη της Κερύνειας πριν από την εκεχειρία.
Στις 15.35 της 23ης Ιουλίου ο κ. Όλβερ ενημέρωσε πως ο Νίκος Σαμψών παραιτήθηκε και ο Γλαύκος Κληρίδης δέχθηκε να αναλάβει ως αναπληρωτής Πρόεδρος. Ο κ. Όλβερ καλωσόρισε την εξέλιξη με το Γλ. Κληρίδη, ο οποίος είπε ότι θα είχε θετική και αποτελεσματική επιρροή στα πράγματα, ειδικά στον τομέα των ενδοκοινοτικών διαπραγματεύσεων, με τις καλές του σχέσεις με τον Ντενκτάς...
Ανησυχίες για εμπλοκή της Ελλάδας σε πόλεμο με την Τουρκία εκφράστηκαν από διπλωματικούς κύκλους την ημέρα πριν από την τουρκική εισβολή, όμως ήταν στις 21 Ιουλίου που αυτός ο φόβος ήταν πιο εμφανής... Όμως, εκ των υστέρων, το απειλητικό αυτό ενδεχόμενο εξασθένισε, καθώς η Ελλάδα γνώριζε ότι θα ήταν ένας πόλεμος τον οποίο δεν είχε ελπίδα να κερδίσει...

Η εκκένωση της Κερύνειας
Οι τουρκικές αποβάσεις δυτικά της Κερύνειας και η σύγχυση που προκλήθηκε από τις εμπόλεμες συγκρούσεις στην περιοχή εξέθεσαν τους Βρετανούς κατοίκους και τουρίστες σε μεγάλους κινδύνους και δυσκολίες. Γι’ αυτό, ο Διοικητής και ο κ. Όλβερ συμφώνησαν στις 21 Ιουλίου ότι, τελικά, μόνο διά ναυτικής επιχείρησης ήταν δυνατή η μεταφορά τους.
«Είχε συμφωνηθεί η επιχείρηση απομάκρυνσής τους, νοουμένου ότι υπήρχε η έγκριση της Αθήνας και της Άγκυρας, να ξεκινήσει την αυγή της 22ας Ιουλίου, και, γι’ αυτόν το σκοπό, διατάχθηκαν τα HMS ANDROMEDA, HMS RHYL, HMS OLNA να προχωρούσαν προς την περιοχή.
Όμως, καθ’ όλην τη νύχτα της 21/22 Ιουλίου και παρά τις έντονες διπλωματικές δραστηριότητες, δεν έγινε κατορθωτή η τουρκική έγκριση. Το μεσημέρι της 22ας Ιουλίου, με την προοπτική εκεχειρίας στις 16.00, το Φόρεϊν Όφις είπε ότι οι υπουργοί συμφώνησαν να αναβάλουν την επιχείρηση. Είναι ξεκάθαρο, τώρα, ότι ο κύριος λόγος για την τουρκική άρνηση στην επιχείρηση ήταν η αποτυχία τους, έως εκείνη την ώρα, να καταλάβουν την Κερύνεια, και η ανάγκη να συνεχίσουν τις ενισχύσεις του προγεφυρώματός τους ανενόχλητοι. Ο ισχυρισμός ότι το είχαν καταφέρει, πρώτα με ανταπόκριση, την 21ην Ιουλίου, από το Μπι Μπι Σι και τους τρεις ανταποκριτές του στην περιοχή, ήταν λανθασμένος...

Η βρετανική επιχείρηση…
»Στις 22 Ιουλίου είχαμε 2.000 Βρετανούς και άλλους υπηκόους, άλλων εθνικοτήτων, στην περιοχή Κερύνειας. Στις 15.20 ο κ. Όλβερ, ο οποίος κατέφυγε στο υπόγειο της Υπ. Αρμοστείας, για να προφυλαχθεί από τα τουρκικά πυρά και εκείνα της Εθνικής Φρουράς, πήρε μήνυμα από το Διοικητή, ότι τα βρετανικά HMS HERMES και HMS DEVONSHIRE (στρατιωτικά πλοία του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού) είχαν εξουσιοδοτηθεί να ξεκινήσουν την επιχείρηση διάσωσης στις 19.15. Στις 21.20 ο κ. Κάλαχαν ενημέρωσε ότι η επιχείρηση θα άρχιζε την αυγή της 23ης Ιουλίου και ζήτησε όπως ληφθούν ΑΜΕΣΩΣ οι εγκρίσεις Ελλάδος και Τουρκίας και η δέσμευση ότι οι δυνάμεις τους δεν θα εμπόδιζαν την εκκένωση...».

Όμως, σύμφωνα με την έκθεση, οι Βρετανοί καταγράφουν έναν καταιγισμό ανταλλαγής μηνυμάτων μεταξύ αυτών και των Τούρκων, με τους τελευταίους να επιμένουν να μη δέχονται την έναρξη της βρετανικής επιχείρησης, γιατί ακριβώς δεν ήταν έτοιμοι για την ολοκλήρωση των στόχων τους και τη σταθεροποίηση του προγεφυρώματός τους.
Τελικά, ο Διοικητής των Βρετανικών Ενόπλων Δυνάμεων Μέσης Ανατολής πήρε την τελεσίδικη απόφαση και έδωσε την εντολή να ξεκινήσει η επιχείρηση. Προέβη σε έντονες και αυστηρές προειδοποιήσεις προς τους Τούρκους, ότι η βρετανική αεροπορία θα λάμβανε κάθε μέτρο για την ανεμπόδιστη επιχείρηση διάσωσης-εκκένωσης των Βρετανών και άλλων πολιτών που βρέθηκαν εγκλωβισμένοι στην Κερύνεια.

Άρτια επικοινωνία

Και συνεχίζει η πολυσέλιδη έκθεση:
«Ο κύριος λόγος για την επιτυχία της επιχείρησης στην Κερύνεια ήταν οι άρτιες επικοινωνίες. Εξυπαρχής ο Διοικητής είχε προβλέψει ότι έπρεπε οπωσδήποτε να μπορούμε να επικοινωνούμε με τους Τούρκους Στρατηγούς στα γρήγορα. Ο υφιστάμενος σύνδεσμος του ΝΑΤΟ μεταξύ του 280 SU και Σμύρνης ήταν πολύ ‘σιγανός’ και καθόλου σίγουρος. Έτσι, το πρόβλημα ξεπεράστηκε με τη χρήση αεροπλάνου Vulcan, που πετούσε πολύ ψηλά, ως μέσου επικοινωνίας, με το οποίο επείγοντα μηνύματα μπορούσαν να φθάνουν άμεσα στην Άγκυρα και, αντίστροφα, μέσω της Αμερικανικής Αεροπορικής Βάσης, στα Άδανα. Επιπρόσθετα, η χρήση του Vulcan αποδείχθηκε χρησιμότατη στη μεταφορά μηνυμάτων στην ομάδα δράσης του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού, καθ’ όλην τη διάρκεια της επιχείρησης της Κερύνειας».

Προβλέψεις των Βρετανικών Μυστικών Υπηρεσιών
Στις 19 Ιουλίου, η Επιτροπή Μυστικών Υπηρεσιών στο Λονδίνο είχε μελετήσει και αποφανθεί. Γνώριζε με κάθε λεπτομέρεια τους στόχους της Άγκυρας κατά τη διάρκεια της εισβολής, που ακολούθησε την επομένη. Αποφάνθηκε ότι:
«Εντός 12 ωρών ή το πολύ εντός 18 ωρών από την ώρα απόφασης εισβολής η Τουρκία θα μπορούσε να εξασφαλίσει το ζητούμενο. Οι Τούρκοι θα μπορούσαν να καταλάβουν και να διατηρήσουν υπεροχή αέρος πάνω από την Κύπρο, εκτός και αν βρισκόντουσαν αντιμέτωποι με κάποια κύρια δύναμη, όπως τις ΗΠΑ ή τη Σοβιετική Ένωση.
Οι στρατιωτικοί στόχοι της Άγκυρας για την επέμβαση θα συνεπάγονταν την ανάγκη εξασφάλισης βαθιού λιμανιού και αεροδρομίου, και σε σχέση με το γεωγραφικό διασκορπισμό των Τουρκοκυπρίων. Ευτυχώς, για τους Τούρκους, αυτό ήταν συμβατό.
Η κατάληψη του λιμανιού της Αμμοχώστου και του αεροδρομίου Τύμπου ήταν οι πιο πιθανοί τουρκικοί πρώτοι στόχοι. Οι Τούρκοι μπορούν να εξασφαλίσουν έλεγχο του αεροδρομίου με αλεξιπτωτιστές ή με απευθείας επίθεση. Η δε Αμμόχωστος, με θαλάσσια επίθεση στις εξαίρετες ακτές μεταξύ του λιμανιού και του Πενταδακτύλου. Μετά, θα κατευθυνθούν προς τα σύνορα της Βάσης Δεκέλειας, και, μέσω Τύμπου, στη Λευκωσία και προς την περιοχή Μόρφου. Έτσι η νήσος θα διχοτομηθεί, με τις περισσότερες τουρκικές περιοχές στα βόρεια εντός του διχοτομικού συνόρου...
Οι Έλληνες και Ελληνοκύπριοι στα σίγουρα θα αντισταθούν των Τούρκων, αλλά δεν έχουμε αμφιβολία ότι οι τελευταίοι θα επιτύχουν να κρατήσουν τους στόχους τους. Δεν μπορούμε να κάνουμε ασφαλείς προβλέψεις πόσο θα πάρει στους Τούρκους να επιτύχουν τους στρατιωτικούς τους στόχους, όμως νομίζουμε ότι όλα θα μπορούν να κερδηθούν εντός 24-48 ωρών από την ώρα της απόβασης.

Συμπέρασμα
»Βλέπουμε ότι πρωταρχικός στρατιωτικός στόχος είναι η ντε φάκτο διχοτόμηση του νησιού, με τους Τούρκους να έχουν υπό την κατοχή τους το βορειοανατολικό μέρος, περιλαμβανομένων και του τουρκικού μέρους της Λευκωσίας και του λιμανιού της Αμμοχώστου. Ίσως να πάρουν και ένα κομμάτι στα νοτιοανατολικά, ούτως ώστε να δημιουργήσουν εκεί έναν ασφαλή τουρκικό θύλακα. Δεν πιστεύουμε ότι οι Έλληνες θα μπορέσουν να εμποδίσουν τους Τούρκους από το να κατορθώσουν τους στρατιωτικούς τους στόχους.
Παρ’ όλον ότι η Τουρκία έχει τη στρατιωτική δυνατότητα να καταλάβει ολόκληρη τη νήσο, αμφιβάλλουμε κατά πόσον θα το βρει εθνικά αναγκαίο ή πολιτικά πρέπον. Καθ’ όλην την επιχείρησή τους οι Τούρκοι πιστεύουμε ότι θα προσπαθήσουν να αποφύγουν σύγκρουση με τα βρετανικά στρατεύματα. Θα χρειάζονται να πάρουν μια περιοχή κοντά στη Βάση Δεκέλειας, όμως μάλλον δεν θα χρειαστούν να κάνουν τίποτα κοντά στη βάση Ακρωτηρίου».

Ο Δημητρίου βλέπει Όλβερ
Στις 17 Ιουλίου 1974 ο κ. ΄Ολβερ ενημέρωνε το Λονδίνο με τα εξής:
«Ο νέος υπ. Εξωτερικών κ. Δημητρίου ήλθε στην Υπάτη Αρμοστεία ακάλεστος σήμερα το πρωί και είπε ότι ήταν καθαρά προσωπική επίσκεψη. Αναγκάστηκα να τον δω, όμως εξήγησα ότι και εγώ τον έβλεπα επί προσωπικής βάσεως και δεν σήμαινε οποιαδήποτε αναγνώριση. Το δέχθηκε.
Ισχυρίστηκε ότι η Εθνική Φρουρά είχε πλήρη έλεγχο σ’ όλην τη νήσο, περιλαμβανομένης και της Πάφου. Απoκαταστάθηκε η τάξη και η ζωή επέστρεψε στην ομαλότητα. Αγανακτισμένος από την κτηνωδία της Police Tactical Reserve, είχαν σταλεί αυστηρές οδηγίες για να μην υπάρξουν αντίποινα.
Ο κύριος λόγος της επίσκεψης του κ. Δημητρίου ήταν να με διαβεβαιώσει ότι η νέα κυβέρνηση ήταν δημοκρατική, η Βουλή θα λειτουργούσε κανονικά, και, αν υπήρχαν δυσκολίες (πιστεύω ότι εννοούσε τους κομμουνιστές), θα είχαν σύντομα εκλογές. Διαβεβαίωνε ότι ο Κληρίδης θα συνέχιζε ως Πρόεδρος... Η κυβέρνηση θα τιμούσε όλες τις υπάρχουσες διεθνείς υποχρεώσεις και θα παρέμενε αδέσμευτη, με μια διακριτική δυτική επιρροή. Ήθελε τις πιο δυνατές φιλικές σχέσεις με τη Βρετανία. Πίστευε ότι υπήρχε μάλλον μη φιλική αντίδραση προς τους Βρετανούς. Η κυβέρνηση καλωσόριζε την παρουσία των Βρετανικών Βάσεων και ήλπιζε ότι θα παρέμεναν, νοουμένου ότι δεν θα υπήρχε ανάμειξη από τις Βάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις της Κύπρου. Τον διαβεβαίωσα ότι ποτέ δεν είχαμε τέτοια πρόθεση...

Ενέπλεξε τον… Λυσσαρίδη
»Ο κ. Δημητρίου τόνισε ότι η κυβέρνηση ήθελε φιλικές σχέσεις με τους Τουρκοκύπριους. Ήταν προσωπικός φίλος του Ντενκτάς και ένας λόγος για την επιλογή του ως Υπουργού Εξωτερικών ήταν η ελπίδα ότι θα επηρέαζε ευνοϊκά τα διεθνή θέματα. Οι ενδοκοινοτικές θα συνέχιζαν, με τον Κληρίδη και το Δεκλερή (που είχε επιστρέψει στην Κύπρο), αντιπροσωπεύοντας την ελληνική πλευρά. Η νέα κυβέρνηση ήταν πλήρως ρεαλιστική για τις δυσκολίες της Ένωσης και θα έκανε ανακοίνωση, διαβεβαιώνοντας την Τουρκία. Υπήρξαν μία ή δύο πράξεις πρόκλησης εναντίον των Τουρκοκυπρίων από υποστηρικτές του Λυσσαρίδη, με την ελπίδα να υποκινηθούν ενδοκοινοτικές ταραχές. Αυτές αντιμετωπίστηκαν δυναμικά...
Ο κ. Δημητρίου προσπάθησε να με πείσει ότι το πραξικόπημα ήταν αυστηρά εσωτερική εξέγερση της Εθνικής Φρουράς, ως αντίδραση στην αυξανόμενη διολίσθηση προς τον κομμουνισμό. Ο κ. Δημητρίου ισχυρίστηκε ότι επρόκειτο για ξαφνική αντίδραση των νέων Κυπρίων στην Εθνική Φρουρά, και αρνήθηκε ανάμειξη Ελλήνων αξιωματικών με εντολές της Αθήνας...».